Αψίδα του Θριάμβου: γιατί χτίστηκε και τι θα βρεις πάνω της

Ο Ναπολέων διέταξε την κατασκευή της Αψίδας του Θριάμβου στο Παρίσι για τη δόξα του στρατού του μετά τη νίκη στη μάχη του Άουστερλιτς τον Δεκέμβριο του 1805. Ο θεμέλιος λίθος τέθηκε στις 15 Αυγούστου 1806, ημέρα των γενεθλίων του Ναπολέοντα, όμως οι αλλαγές κυβερνήσεων διέκοψαν την κατασκευή και η αψίδα εγκαινιάστηκε μόλις τον Ιούλιο του 1836, ύστερα από 30 χρόνια.

Στέκεται στη μέση μιας κυκλικής πλατείας, επειδή χτίστηκε στο σημείο όπου ήδη τότε οι δρόμοι συναντιούνταν σε σχήμα αστεριού, και σήμερα ξεκινούν από εκεί δώδεκα λεωφόροι. Στους τοίχους της θα βρεις τέσσερα μεγάλα γλυπτά συμπλέγματα, έξι ανάγλυφα με μάχες και εκατοντάδες ονόματα μαχών και στρατηγών, ενώ κάτω από τον θόλο τον τάφο του άγνωστου στρατιώτη από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο. Τα ίδια μέρη μπορείς να τα αναζητήσεις και σε ένα ξύλινο μοντέλο της αψίδας.

Γιατί χτίστηκε η αψίδα και γιατί η κατασκευή κράτησε 30 χρόνια

Με την αψίδα ο Ναπολέων ήθελε να δοξάσει τη Μεγάλη Στρατιά, δηλαδή τον στρατό με τον οποίο νίκησε στο Άουστερλιτς. Πρότυπο ήταν οι παλιές ρωμαϊκές θριαμβευτικές αψίδες, κυρίως η Αψίδα του Τίτου στη Ρώμη, και τα σχέδια ετοίμασε ο αρχιτέκτονας Ζαν-Φρανσουά Σαλγκρέν.

Η αψίδα βρίσκεται στο δυτικό άκρο των Ηλυσίων Πεδίων, απέναντι από το Ανάκτορο του Κεραμεικού, που ήταν τότε η έδρα του Ναπολέοντα στο Παρίσι. Έτσι αποτελεί μέρος ενός μακριού ευθύγραμμου άξονα που ξεκινά από το Λούβρο, περνά από τα Ηλύσια Πεδία και συνεχίζει προς τα δυτικά.

Το 1810 ο Ναπολέων παντρευόταν τη Μαρία Λουίζα της Αυστρίας και η γαμήλια πομπή θα έμπαινε στο Παρίσι μέσα από την πλατεία όπου χτιζόταν η αψίδα. Οι πεσσοί τότε μόλις που υψώνονταν πάνω από το έδαφος, γι’ αυτό ο Σαλγκρέν έβαλε να στηθεί μια αψίδα σε φυσικό μέγεθος από ξύλινο σκελετό και ζωγραφισμένο καμβά. Σε αυτό το μοντέλο είδε τα σχέδιά του επί τόπου και σύμφωνα με αυτό τα διόρθωσε ακόμη.

Ο Σαλγκρέν πέθανε το 1811. Μετά την πτώση του Ναπολέοντα το 1814 η κατασκευή σταμάτησε και την ξανάρχισε μόλις ο βασιλιάς Λουδοβίκος ΙΗ΄ το 1823. Ολοκληρώθηκε επί του βασιλιά Λουδοβίκου Φιλίππου, ο οποίος αφιέρωσε την αψίδα στους στρατούς της Επανάστασης και της Αυτοκρατορίας. Η αψίδα εγκαινιάστηκε στις 29 Ιουλίου 1836.

Την αψίδα αποτελούν τέσσερις ογκώδεις πέτρινοι πεσσοί που ενώνονται με θόλους. Στις δύο κύριες πλευρές υπάρχει ένα μεγάλο άνοιγμα και στις στενότερες πλαϊνές πλευρές μικρότερα. Μέσα σε έναν πεσσό ανεβαίνει μια ελικοειδής σκάλα και μέχρι την ταράτσα της αψίδας είναι 284 σκαλοπάτια.

Η πλατεία γύρω από την αψίδα λεγόταν Place de l’Étoile, δηλαδή Πλατεία του Αστεριού. Οι δρόμοι εδώ συναντιούνταν σε σχήμα αστεριού ήδη πριν από την κατασκευή της αψίδας, όμως οι σημερινές δώδεκα λεωφόροι δημιουργήθηκαν μόλις με την ανάπλαση του Παρισιού, την οποία διηύθυνε στο δεύτερο μισό του 19ου αιώνα ο νομάρχης Οσμάν. Από το 1970 η πλατεία φέρει το όνομα του Σαρλ ντε Γκωλ. Η ίδια η αψίδα έχει ύψος περίπου 50 μέτρα και πλάτος περίπου 45 μέτρα.

Τι απεικονίζουν τα γλυπτά συμπλέγματα, τα ανάγλυφα και τα ονόματα

Τη διακόσμηση τη δημιούργησαν αρκετοί γλύπτες μόλις τη δεκαετία του 1830, όταν η κατασκευή ολοκληρωνόταν. Τα μεγαλύτερα είναι τα τέσσερα γλυπτά συμπλέγματα στους πεσσούς και το καθένα ανήκει σε μια χρονιά:

• Η αναχώρηση των εθελοντών του 1792 του Φρανσουά Ριντ, γνωστό και ως «Μασσαλιώτιδα», στην πλευρά προς τα Ηλύσια Πεδία. Πάνω από τους εθελοντές, που φεύγουν να υπερασπιστούν τη νεαρή δημοκρατία, αιωρείται μια φτερωτή γυναίκα, το Πνεύμα της Ελευθερίας.
• Ο θρίαμβος του 1810 του Ζαν-Πιερ Κορτό, επίσης στην πλευρά προς τα Ηλύσια Πεδία. Γιορτάζει τις νίκες του Ναπολέοντα.
• Η αντίσταση του 1814 και η ειρήνη του 1815 του Αντουάν Ετέξ στην αντίθετη πλευρά της αψίδας.

Πάνω από τα γλυπτά συμπλέγματα υπάρχουν έξι ανάγλυφα, δηλαδή εικόνες σκαλισμένες στον τοίχο έτσι ώστε οι μορφές να προεξέχουν από αυτόν. Απεικονίζουν γεγονότα από τους επαναστατικούς και τους ναπολεόντειους πολέμους, ανάμεσά τους και τη μάχη του Άουστερλιτς. Πιο ψηλά γύρω από την αψίδα τρέχει μια ζωφόρος, μια ζώνη με ανάγλυφο στρατιωτών, και στην κορυφή βρίσκεται η αττική, το πάνω μέρος του κτιρίου πάνω από το γείσο. Στην αττική υπάρχουν 30 ασπίδες με τα ονόματα νικηφόρων μαχών.

Στους εσωτερικούς τοίχους των ανοιγμάτων είναι χαραγμένα τα ονόματα μαχών και εκατοντάδων στρατηγών από τους πολέμους της Επανάστασης και της Αυτοκρατορίας. Όταν ένα όνομα είναι υπογραμμισμένο, ο άνδρας αυτός έπεσε στη μάχη. Την οροφή του μεγάλου θόλου κοσμούν σκαλιστοί ρόδακες.

Τι είναι ο τάφος του άγνωστου στρατιώτη κάτω από την αψίδα

Κάτω από τον μεγάλο θόλο αναπαύεται ένας Γάλλος στρατιώτης από τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο, του οποίου το όνομα δεν το γνωρίζει κανείς. Εκπροσωπεί όλους όσοι έπεσαν για τη Γαλλία στον πόλεμο. Η ιδέα να μνημονευθούν οι πεσόντες μέσω ενός άγνωστου στρατιώτη γεννήθηκε ήδη το 1916, κατά τη διάρκεια του πολέμου.

Στις 10 Νοεμβρίου 1920 στο Βερντέν ο στρατιώτης Ογκύστ Τεν διάλεξε ένα από τα οκτώ φέρετρα με τις σορούς αταύτιστων Γάλλων στρατιωτών. Την επόμενη μέρα το φέρετρο μεταφέρθηκε στην Αψίδα του Θριάμβου και στις 28 Ιανουαρίου 1921 ο στρατιώτης ενταφιάστηκε στο σημείο όπου αναπαύεται μέχρι σήμερα. Στην πλάκα του τάφου είναι γραμμένο στα γαλλικά, σε μετάφραση: «Εδώ αναπαύεται ένας Γάλλος στρατιώτης που πέθανε για την πατρίδα, 1914–1918».

Τη φλόγα πάνω από τον τάφο την άναψε για πρώτη φορά στις 11 Νοεμβρίου 1923 ο υπουργός Στρατιωτικών Αντρέ Μαζινό. Από τότε αναζωπυρώνεται κάθε βράδυ στις 18:30 σε μια τελετή που οργανώνει ο σύλλογος La Flamme sous l’Arc de Triomphe. Σήμερα η φλόγα θυμίζει τους νεκρούς και των δύο παγκοσμίων πολέμων.

Τι να προσέξεις σε ένα ξύλινο μοντέλο της Αψίδας του Θριάμβου

Το ξύλινο μοντέλο δείχνει την αψίδα σε μικρογραφία, οπότε μπορείς να τη συγκρίνεις με το πραγματικό κτίριο. Και ο Σαλγκρέν έλεγξε τα σχέδιά του σε ένα μοντέλο, αν και σε φυσικό μέγεθος. Ποια μέρη της διακόσμησης έχει το δικό σου μοντέλο και πώς τα αποδίδει, θα το μάθεις από τις οδηγίες και τις εικόνες του. Στη σύγκριση εστίασε σε αυτά τα σημεία:

• Η αναλογία ύψους και πλάτους. Η πραγματική αψίδα έχει ύψος περίπου 50 μέτρα και πλάτος περίπου 45 μέτρα, άρα είναι σχεδόν τόσο φαρδιά όσο και ψηλή. Μέτρησε το ύψος και το πλάτος του μοντέλου χωρίς τη βάση. Αν η αναλογία βγαίνει αισθητά διαφορετική, το μοντέλο έχει προσαρμόσει το κτίριο σε αυτό το σημείο.
• Τα γλυπτά συμπλέγματα δίπλα στους πεσσούς. Στις δύο κύριες πλευρές αναζήτησε τέσσερα γλυπτά συμπλέγματα στη βάση των πεσσών. Στην πραγματική αψίδα η Αναχώρηση των εθελοντών και ο Θρίαμβος βρίσκονται στην πλευρά προς τα Ηλύσια Πεδία, οπότε από αυτά καταλαβαίνεις με ποια πλευρά το μοντέλο σου θα κοίταζε προς αυτή τη λεωφόρο.
• Οι επιφάνειες πάνω από τα γλυπτά συμπλέγματα. Στην πραγματική αψίδα εκεί υπάρχουν ανάγλυφα με μάχες. Σύγκρινε τι υπάρχει στο ίδιο σημείο στο μοντέλο: εικόνα, μοτίβο ή λεία επιφάνεια.
• Το πάνω μέρος. Πάνω από το άνοιγμα βρες το γείσο, τη ζώνη της ζωφόρου και την αττική. Στην πραγματική αψίδα η αττική φέρει 30 ασπίδες με ονόματα μαχών, γι’ αυτό δες πώς την απέδωσε το μοντέλο σου.

Αν θέλεις να δεις αυτά τα μέρη από κοντά στο σπίτι, το ξύλινο μοντέλο Αψίδα του Θριάμβου Little Story E011 σύμφωνα με τα στοιχεία του καταστήματος προορίζεται για ηλικίες από 14 ετών.

Συχνές ερωτήσεις