Πίστα με μπίλιες: γιατί η μπίλια σταματά ή πέφτει

Σε ξύλινη πίστα η μπίλια σταματά πιο συχνά στην ένωση δύο κομματιών που δεν εφαρμόζει ακριβώς, σε κομμάτι τοποθετημένο ανάποδα ή σε σημείο όπου τη φρενάρει η τριβή ή την ακουμπά άλλο κομμάτι. Πέφτει συνήθως όταν μπαίνει σε στροφή πολύ γρήγορα ή όταν στην πίστα έχει μείνει κενό από κομμάτι που δεν έχει μπει μέχρι τέρμα.

Γι’ αυτό το πρώτο βήμα είναι ίδιο σε κάθε πίστα: βγάλε όλες τις μπίλιες εκτός από μία και άφηνέ τη αργά, πάντα από το ίδιο σημείο. Παρακολούθησε πού ακριβώς επιβραδύνει, σταματά ή αναπηδά. Σύγκρινε μετά αυτό το ένα σημείο με τις οδηγίες, πριν αρχίσεις να αποσυναρμολογείς μεγαλύτερο κομμάτι του μοντέλου.

Πού σταματά ή πέφτει η μπίλια και γιατί

Την αιτία την προδίδει το σημείο όπου η μπίλια συμπεριφέρεται διαφορετικά. Στη δοκιμή με μία μπίλια πρόσεξε τι κάνει λίγο πριν σταματήσει ή πέσει:

• Σταματά στην ένωση δύο κομματιών. Πέρασε το δάχτυλό σου πάνω από την ένωση. Αν νιώθεις σκαλοπάτι ή ένα κομμάτι εξέχει, η ένωση δεν είναι ίσια και μια αργή μπίλια σταματά πάνω της. Έλεγξε ότι και τα δύο κομμάτια έχουν μπει μέχρι τέρμα.
• Επιβραδύνει και σταματά σε ευθύ τμήμα. Το τμήμα έχει μικρότερη κλίση από όση χρειάζεται η μπίλια ή τη φρενάρει η τριβή. Σύγκρινέ το με την εικόνα στις οδηγίες και δες αν τα κομμάτια και τα στηρίγματα αυτού του τμήματος έχουν μπει μέχρι τέρμα. Αν ναι, ψάξε το σημείο όπου η μπίλια τρίβεται κάπου.
• Σταματά σε στροφή ή σε στενό σημείο. Δες αν την πίστα ακουμπά γειτονικό κομμάτι, διακοσμητικό ή στήριγμα και αν η ίδια η πλάκα της πίστας έχει λυγίσει. Η πίεση από τα γύρω κομμάτια μπορεί να στενέψει την πίστα τόσο ώστε η μπίλια να μην περνά.
• Σταματά σε άνοιγμα ή σε διακλάδωση. Η διακλάδωση είναι κινητό κομμάτι που στέλνει τις μπίλιες εναλλάξ προς δύο πλευρές. Έλεγξε ότι δεν είναι γυρισμένη ανάποδα και ότι οι δακτύλιοι στον άξονά της δεν είναι σπρωγμένοι πολύ μέσα. Ο δακτύλιος είναι ένα μικρό δαχτυλίδι που κρατά τον άξονα στη θέση του. Όταν είναι σπρωγμένος πολύ βαθιά, σφίγγει το κινητό κομμάτι και η μπίλια σφηνώνει μέσα του. Αν όλα είναι γυρισμένα και τοποθετημένα σωστά, το άνοιγμα μπορεί να είναι στενό για τη μπίλια.
• Πέφτει σε στροφή. Μπήκε στη στροφή πιο γρήγορα απ’ όσο μπορεί να την κρατήσει το τοίχωμα και βγήκε από την εξωτερική πλευρά. Δες τι υπάρχει πριν από τη στροφή: στην κατηφόρα η μπίλια επιταχύνει συνεχώς, οπότε ένα τμήμα που δουλεύει ψηλά μπορεί να αποτύχει στο κάτω μέρος της πίστας. Αιτία μπορεί να είναι και μια στροφή που δεν συνεχίζει ακριβώς το προηγούμενο κομμάτι.
• Πέφτει σε ένωση, δίπλα σε τροχό ή δίσκο. Ανάμεσα στα κομμάτια έχει μείνει κενό ή σκαλοπάτι, για παράδειγμα επειδή κάποιο κομμάτι δεν έχει μπει μέχρι τέρμα. Μια αργή μπίλια περνά ένα μικρό σκαλοπάτι, μια γρήγορη πηδά από αυτό.
• Πότε περνά και πότε όχι. Κάποιο κομμάτι μετακινείται στο πέρασμα ή δεν αφήνεις τη μπίλια πάντα με τον ίδιο τρόπο. Πρώτα άφηνέ τη πάντα από ένα σημείο και μετά παρακολούθησε τι κουνιέται στο πέρασμα.

Στις δοκιμές άλλαζε πάντα μόνο ένα πράγμα και μετά από κάθε αλλαγή άφησε ξανά τη μπίλια. Αν διορθώσεις τρία σημεία μαζί και η πίστα αρχίσει να δουλεύει, δεν ξέρεις ποια διόρθωση βοήθησε. Αν δεν αρχίσει, δεν ξέρεις ποια έβλαψε.

Πώς ελέγχεις την κλίση, τις ενώσεις και τις στροφές

Σε ένα κιτ η κλίση και το σχήμα των στροφών ορίζονται από τις οδηγίες, άρα δεν ξαναχτίζεις την πίστα. Διορθώνεις τα σημεία όπου το μοντέλο απέκλινε από τις οδηγίες. Προχώρα από τα βήματα που αναιρούνται σε εκείνα που δεν αναιρούνται:

1. Βάλε το μοντέλο σε επίπεδη και σταθερή επιφάνεια. Τοποθέτησέ το σε τραπέζι, όχι σε χαλί, κρεβάτι ή λυγισμένη σανίδα. Μια μαλακή ή ανώμαλη επιφάνεια μπορεί να στραβώσει λίγο το ξύλινο πλαίσιο και μαζί του τις ενώσεις της πίστας. Αν στο τραπέζι η μπίλια περάσει το σημείο όπου πριν σταματούσε, η αιτία ήταν η επιφάνεια.
2. Σύγκρινε το προβληματικό σημείο με τις οδηγίες. Δες αν κάθε κομμάτι είναι γυρισμένο όπως στην εικόνα, και ως προς την μπροστινή και την πίσω πλευρά, και αν δεν λείπει κανένα. Ένα κομμάτι ανάποδα ή παραλειμμένο μπορεί να κλείσει τον δρόμο της μπίλιας.
3. Σπρώξε μέσα τα κομμάτια που δεν κάθονται σωστά. Πίεσέ τα ομοιόμορφα και από τις δύο πλευρές, όχι πρώτα από τη μία. Αν ένα κομμάτι δεν προχωρά άλλο, μη χρησιμοποιείς δύναμη. Κάτι το εμποδίζει, για παράδειγμα ένα γειτονικό κομμάτι που επίσης δεν έχει μπει μέχρι τέρμα.
4. Απελευθέρωσε την πίστα από την πίεση. Αν την πίστα ακουμπά άλλο κομμάτι ή διακοσμητικό, τοποθέτησέ το ακριβώς σύμφωνα με τις οδηγίες, ώστε να μην εμποδίζει τη μπίλια. Οι δακτύλιοι στους άξονες πρέπει να είναι στο ίδιο επίπεδο με την άκρη του άξονα, όχι σπρωγμένοι βαθύτερα.
5. Στη στροφή από την οποία πέφτει η μπίλια, έλεγξε τη σύνδεση. Η στροφή πρέπει να συνεχίζει ακριβώς το προηγούμενο κομμάτι και το εξωτερικό της τοίχωμα δεν πρέπει να είναι λυγισμένο ή σπασμένο. Αν όλα ταιριάζουν με τις οδηγίες, έλεγξε ότι το μοντέλο στέκεται ίσια. Σε γερμένο μοντέλο αλλάζει η κλίση των τμημάτων και η μπίλια μπορεί να μπει πιο γρήγορα στη στροφή.
6. Τρίψε με γυαλόχαρτο μόνο στο τέλος. Αν το κομμάτι κάθεται σωστά και η μπίλια εξακολουθεί να τρίβεται σε μια άκρη ή να μην περνά από ένα άνοιγμα, τρίψε ακριβώς εκείνο το σημείο με ψιλό γυαλόχαρτο, λίγο λίγο. Μετά από κάθε τρίψιμο καθάρισε τη σκόνη και δοκίμασε ξανά τη μπίλια. Το ξύλο που αφαιρέθηκε δεν ξαναμπαίνει, γι’ αυτό αυτό το βήμα δεν μπαίνει στην αρχή.
7. Αντικατέστησε το λυγισμένο ή σπασμένο κομμάτι. Αν η πλάκα της πίστας είναι εμφανώς λυγισμένη και η μπίλια δεν περνά ούτε μετά την απελευθέρωση της πίεσης, μην τη σπρώχνεις με δύναμη. Ζήτησε από τον κατασκευαστή ανταλλακτικό και δώσε τον αριθμό του από τις οδηγίες.

Το κερί μπαίνει μόνο στα σημεία που δείχνουν οι οδηγίες, συνήθως στα δόντια των γραναζιών και στις επιφάνειες που τρίβονται μεταξύ τους. Άπλωσέ το σε λεπτό στρώμα και γύρισε το κινητό κομμάτι μερικές φορές για να απλωθεί. Πολύ κερί επιβραδύνει τις μπίλιες. Κράτα την πίστα πάνω στην οποία κυλά η μπίλια στεγνή και χωρίς σκόνη· για τη σκόνη αρκεί ένα μαλακό πινέλο ή ένα στεγνό πανάκι.

Αν κατά τις διορθώσεις σου έσπασε ένα κομμάτι, θα βρεις πώς να το κολλήσεις και να το ενισχύσεις στο άρθρο Ράγισε ξύλινο κομμάτι: πώς να το επισκευάσεις και να χτίσεις.

Πώς ρυθμίζεις τον ανελκυστήρα που ανεβάζει τις μπίλιες

Ο ανελκυστήρας είναι ο μηχανισμός που ανεβάζει τις μπίλιες από το κάτω μέρος της πίστας ξανά πάνω, για να μπορούν να ξεκινήσουν πάλι. Στις ξύλινες πίστες κινείται από μια μανιβέλα που γυρίζεις με το χέρι ή από ένα μικρό ηλεκτρικό μοτέρ, και κάποιες πίστες έχουν και τα δύο. Όταν κολλήσει, κάνε τα εξής:

1. Σταμάτα αμέσως να γυρίζεις ή κλείσε το μοτέρ. Μια μανιβέλα που ξαφνικά γυρίζει βαριά σημαίνει ότι κάτι μπλοκάρει την κίνηση, για παράδειγμα μια σφηνωμένη μπίλια ή ένα κομμάτι. Αν συνεχίσεις να γυρίζεις με δύναμη, μπορεί να σπάσεις ένα ξύλινο κομμάτι. Σε ανελκυστήρα με μοτέρ αποσύνδεσε την τροφοδοσία και βγάλε τις μπίλιες πριν βάλεις το χέρι στον μηχανισμό.
2. Δες αν τα γρανάζια εμπλέκονται μεταξύ τους. Γύρισε τη μανιβέλα αργά και παρακολούθησε πού εμφανίζεται αντίσταση. Αν κάποιο πάνελ δεν έχει πιεστεί μέχρι τέρμα ή ένας άξονας στέκεται λοξά, τα γρανάζια δεν εμπλέκονται καθαρά και το νιώθεις ως αντίσταση στη μανιβέλα. Ο άξονας πρέπει να είναι ίσιος και να γυρίζει ελεύθερα πριν του βάλεις τα γρανάζια.
3. Έλεγξε τη φορά και την πληρότητα των κομματιών του ανελκυστήρα. Σύγκρινε με τις οδηγίες αν κάποιος τροχός ή οδηγός είναι γυρισμένος ανάποδα και αν λείπει κάποιος. Αν οι μπίλιες πέφτουν από τον ανελκυστήρα καθώς γυρίζεις, λείπει ή κάθεται λάθος το κομμάτι που πρέπει να τις συγκρατεί και να τις οδηγεί.
4. Σκούπισε τις μπίλιες. Η βρομιά στις μπίλιες μπορεί να φρενάρει τον ανελκυστήρα. Σκούπισέ τες με ένα στεγνό πανάκι και δοκίμασε ξανά.
5. Μόνο τότε βάλε κερί. Αν όλα κάθονται σωστά και ο ανελκυστήρας εξακολουθεί να γυρίζει βαριά, άλειψε με κερί τα σημεία όπου εμπλέκονται τα γρανάζια, όπως τα δείχνουν οι οδηγίες.

Αν κολλάνε περισσότερο τα γρανάζια παρά η μπίλια, θα βρεις αναλυτικό τρόπο για να εντοπίσεις την τριβή στο άρθρο Ο μηχανισμός κολλάει: βρες την τριβή και διόρθωσέ την.

Στο μοντέλο Marble Night City ROKR LGA01 ανεβάζεις τις μπίλιες γυρίζοντας μια μανιβέλα, οπότε την αντίσταση του μηχανισμού τη νιώθεις κατευθείαν στη μανιβέλα. Η Μαρμάρινη πίστα Λονδίνο ROKR EGB01 σύμφωνα με την περιγραφή του καταστήματος έχει ένα μικρό ηλεκτρικό μοτέρ που τροφοδοτείται μέσω υποδοχής USB-C (5 V, 1 A), και το καλώδιο δεν περιλαμβάνεται στη συσκευασία. Η περιγραφή του μοντέλου Μαρμάρινη πίστα Λονδίνο ROKR EGB01 επισημαίνει επίσης ότι η συσκευασία μπορεί να μην περιέχει κερί και ότι μπορεί να το αντικαταστήσει ένα κεράκι, κερί μέλισσας ή μια παιδική κηρομπογιά. Το Marble Night City ROKR LGA01 και η Μαρμάρινη πίστα Λονδίνο ROKR EGB01 σύμφωνα με τα στοιχεία του καταστήματος προορίζονται για ηλικίες από 14 ετών.

Πώς ελέγχεις ότι η πίστα γυρίζει κυκλικά χωρίς παρέμβαση

Η πίστα είναι έτοιμη όταν οι μπίλιες κάνουν ξανά και ξανά ολόκληρο τον κύκλο και εσύ δεν χρειάζεται να παρέμβεις. Έλεγξέ το βήμα βήμα:

1. Μία μπίλια, μερικοί γύροι. Άφησε μία μπίλια και άφησέ τη να κάνει ολόκληρο τον κύκλο μερικές φορές στη σειρά. Αν κάθε φορά περνά όλα τα σημεία με τον ίδιο τρόπο, οι ενώσεις και οι στροφές είναι εντάξει.
2. Πρόσθετε τις μπίλιες μία μία. Μόνο τότε πρόσθεσε άλλη μία μπίλια και παρακολούθησε αν κάπου συγκρούονται ή σταματούν. Αν σταματούν συνεχώς στο ίδιο σημείο, γύρισε σε αυτό και έλεγξέ το όπως στο προηγούμενο μέρος.
3. Παρακολούθησε τη μανιβέλα ή το μοτέρ. Σε σωστά συναρμολογημένο ανελκυστήρα η μανιβέλα γυρίζει ομαλά και ο ανελκυστήρας ανεβαίνει σταθερά, χωρίς κλικ και πηδήματα. Κλικ ή κοφτή κίνηση σημαίνει ότι κάποιος τροχός δεν εμπλέκεται καθαρά.
4. Έλεγξε ότι τίποτα δεν μετακινείται. Μετά από μερικά λεπτά λειτουργίας κοίτα τα σημεία που διόρθωσες. Ένα κομμάτι που μετακινήθηκε στο πέρασμα των μπιλιών μπορεί να γυρίσει σε λάθος θέση, και μαζί του το πρόβλημα.

Αν η μπίλια δεν περνά ούτε μετά από αυτά τα βήματα, φωτογράφισε ή βιντεοσκόπησε το σημείο όπου σταματά και στείλ’ το στον κατασκευαστή με το όνομα του μοντέλου. Σε μια καθαρή φωτογραφία ή ένα σύντομο βίντεο φαίνεται αν πρόκειται για ανώμαλη ένωση, κλίση, τριβή ή κομμάτι που μπήκε πολύ σφιχτά.

Συχνές ερωτήσεις